 |
 |
 |
Ik ben geboren en getogen in Arnhem, dat tachtig jaar geleden het toneel was van een beslissende slag tijdens de ongekende operatie Market Garden in september 1944. Geallieerde troepen zouden een ruim honderd kilometer diepe saillant van België naar Nederland veiligstellen, een open route naar het Duitse industriële hart die naar een snel einde aan de oorlog in Europa zou leiden. Market was de gelijktijdige verovering van zes bruggen bij Son, Veghel, Grave, Nijmegen en Arnhem door luchtlandingstroepen, terwijl Garden de snelle opmars van gepantserde grondtroepen vanuit België was om deze bruggen veilig te stellen.
Britse en Poolse luchtlandingseenheden moesten de laatste brug, bij Arnhem, veroveren. Er werd weinig weerstand verwacht, maar zonder dat de parachutisten dit wisten, hadden zich verschillende gehavende Duitse pantserbataljons in de buurt van Arnhem teruggetrokken om zich te hergroeperen. Deze overvallen eenheden werden haastig bijeengebracht tot een troepenmacht die de verovering van de brug bij Arnhem voorkwam en de opmars van geallieerde grondtroepen vanuit Nijmegen blokkeerde. Na negen dagen van hevige gevechten moesten de overgebleven geallieerde manschappen uit Arnhem worden geëvacueerd. Tienduizend parachutisten werden in het gebied gedropt; iets meer dan tweeduizend slaagden erin de Rijn over te steken en terug te keren naar de eigen linies. Het Nederlandse verzet bood onderdak aan parachutisten die aan gevangenneming konden ontkomen, totdat ze werden gered.
Operatie Market Garden liep vast op slechts een paar kilometer van het einddoel. De bevolking van Arnhem werd geëvacueerd uit wat nu een frontstad was, en geallieerde bommenwerpers vernietigden de brug om te voorkomen dat deze zou worden gebruikt bij een tegenaanval op Nijmegen. Tijdens de strijd en in de nasleep daarvan werd Arnhem verwoest. Na de oorlog werd zelfs voorgesteld om de ruïnes te verlaten en elders een "Nieuw Arnhem" te bouwen. Maar de bevolking keerde terug en de stad herrees uit de as. De brug werd op dezelfde locatie herbouwd en later uitgeroepen tot rijksmonument onder de naam John Frost-brug, ter ere van de commandant en de troepen die het noordelijke uiteinde ervan verdedigden en tegen alle verwachtingen standhielden. Ontelbare keren ben ik die brug overgestoken, een monument voor de offers die nodig waren om er in vrijheid overheen te kunnen gaan.
Elk jaar vinden er in september herdenkingsbijeenkomsten plaats in de omgeving van Arnhem, Oosterbeek, Driel en Ede. Ik herinner me levendig de deelnemende oorlogsveteranen, wier aantal in de loop der jaren steeds verder afnam. In ons land is de jaarlijkse Airborne Wandeltocht bekend, 's werelds grootste eendaagse herdenkingsmars, die zo’n vijfendertigduizend burger- en militaire deelnemers trekt. Op de oorlogsbegraafplaats Arnhem-Oosterbeek worden kransen gelegd tijdens een plechtige herdenkingsdienst. Om de traditie voort te zetten, leggen onze kinderen tijdens de ceremonie bloemen bij de bijna achttienhonderd graven en plaatsen ze met Kerstmis kaarsen bij de grafstenen. Vijftien jaar geleden werd de Duitse ambassadeur in Nederland voor het eerst uitgenodigd om een krans bij de brug te leggen – een gebaar van verzoening.
Vrijheid is kostbaar en mag nooit als een gegeven worden gezien. Vrijheid glipt weg door onoplettendheid en kan, eenmaal verloren, alleen tegen een onvoorstelbare prijs worden herwonnen. Dit is onze morele schuld en plicht - hun offers herdenken en onze vrijheid beschermen.
